De vraag of geld gelukkig maakt, heeft al veel wetenschappers beziggehouden met uiteenlopende resultaten. De situatie waarin iemand in één klap heel rijk wordt maakt een mooie studiecase.

 

Zo valt op nieuwjaarsdag ergens in Nederland de ‘Postcodekanjer’ van tientallen miljoenen euro’s en een paar dagen ervoor kun je in de Oudejaarsloterij 20 miljoen winnen. Het effect dat dit soort enorme prijzen heeft op mensen loopt nogal uiteen. Zeker is dat ze op het moment van het winnen van zo’n klap geld allemaal gelukkig zijn.

 

Maar wat is ‘gelukkig zijn’? Die vraag moet je eerst beantwoorden, voordat je kunt gaan onderzoeken of meer geld meer geluk oplevert. Meer geld betekent in veel opzichten meer geluk. Maar eigenlijk is het omgekeerde beter bewijsbaar: geldgebrek leidt tot misère en ontevredenheid. Dat is weinig verrassend en al lang bekend. Maar bij hogere inkomens gaan de twee vormen van geluk uit de pas lopen.

 

Zo was de reactie van een zeer welvarende man die 1 miljoen euro won bij de Postcodeloterij dan ook: “goh, leuk. Bedankt.” Ten opzichte van zijn bankrekening, was dit bedrag blijkbaar een leuke fooi. Het lijkt er dan ook op dat als alle basisbehoeften vervuld zijn, je voor een geluksgevoel minstens even rijk wilt zijn en liefst wat rijker dan mensen die je als ‘rijk’ beschouwt.

 

Bewezen is dat mensen er in ieder geval ongelukkiger van worden als zij zelf minder rijk zijn dan hun omgeving. De Postcodeloterij níet winnen terwijl je buren dat wel doen, heeft dus effect op je geluksgevoel. De Postcodeloterij wél winnen maakt je aan de andere kant ook niet blijvend gelukkiger.

 

De euforie kan al na een jaar volledig zijn weggeëbd. Je past je referentiekader aan. Als je 25 miljoen hebt, spiegel je je misschien niet meer aan die buurman, maar aan de mensen in de Quote 500.

 

Daar komt nog bij dat het winnen van de loterij te vergelijken is met een forse salarisstijging. Want hoewel je die stijging zelf verdiend hebt, is het bijbehorende geluksgevoel maar tijdelijk. Als je salaris stijgt van 100.000 naar 150.000 euro heb je meer geld te besteden.

 

Maar je raakt al gauw gewend aan je nieuwe levensstandaard. Je bent dus wel een tijdje gelukkiger door de salarisverhoging en je nieuwe levensstijl, maar zodra je eraan gewend bent, verdwijnt het geluksgevoel als sneeuw voor de zon.

 

In meer algemene termen lijkt het erop dat bewoners van landen met een hoog Bruto Binnenlands Product (BBP) per hoofd van de bevolking gemiddeld gelukkiger zijn met hun leven dan inwoners van arme landen. Tussen de rijke landen onderling maken de verschillen in hoogte van het BBP niet zo veel uit voor de geluksscores. Die scores worden op verschillende manieren gemeten.

 

De simpelste is: vraag mensen hoe tevreden ze zijn met hun leven op dit moment.

 

Als rijke landen rijker worden, neemt het geluk niet evenredig toe. Het beroemde voorbeeld is Japan: daar is het inkomen per inwoner in 50 jaar tijd 6 keer zo hoog geworden, maar de Japanners zijn niet 6 keer zo gelukkig. Het geluksniveau is gedurende deze periode zelfs niet toegenomen maar gelijk gebleven. Waarschijnlijk spelen werkstress en een toenemend gebrek aan vrije tijd een rol. Zaken die niet te koop zijn.

 

Hoe kun je dan wel gelukkig worden? Geld en tijd spenderen aan leuke dingen helpt blijkt uit onderzoek. En geld weggeven ook. Dat heeft een deel van de superrijken in de Verenigde Staten goed begrepen, want die zijn onlangs begonnen een groot deel van hun kapitaal aan goede doelen schenken.

 

Wat betreft het gokken geldt: als je vaak speelt, win je vaak kleine bedragen. En winst is winst. Zo creëer je keer op keer voor jezelf een geluksgevoel, want wie het kleine niet eert is het grote niet weerd.